Phát triển Đông Nam Bộ: Hạ tầng và thể chế vẫn là 2 điểm nghẽn lớn

Kể từ công cuộc đổi mới, Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu kinh tế – xã hội nổi bật, trở thành một trong những điểm sáng tăng trưởng toàn cầu. Tuy nhiên, để vượt qua bẫy thu nhập trung bình và hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao trong hai thập niên tới, chúng ta cần duy trì tốc độ tăng trưởng cao liên tục. Trong bối cảnh đó, Đông Nam Bộ – đầu tàu kinh tế của cả nước – đang đứng trước yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng một cách toàn diện. Thực tiễn cho thấy, hạ tầng giao thông liên vùng và thể chế phát triển vùng vẫn là hai điểm nghẽn lớn cần sớm tháo gỡ.

Sáng ngày 09/06/2026, tại trụ sở Báo Người Lao Động đã diễn ra Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 lần thứ II với chủ đề “Vùng kinh tế phía Nam – động lực cho tăng trưởng hai con số”. Tại đây, các chuyên gia hàng đầu và nhà quản lý đã thẳng thắn mổ xẻ những nút thắt kinh tế then chốt của khu vực năng động này.

1. Tầm vóc và định vị mới của vùng Đông Nam Bộ năm 2026

Sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức lại không gian phát triển, vùng Đông Nam Bộ hiện nay (bao gồm TP.HCM mới, Đồng Nai, Tây Ninh…) đang hình thành một cực tăng trưởng có quy mô lớn hơn hẳn. Theo định hướng từ Nghị quyết 24-NQ/TW của Bộ Chính trị và Quyết định 370/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, vai trò động lực của vùng ngày càng được củng cố.

Những con số biết nói về sức mạnh kinh tế vùng:

  • Đóng góp ngân sách: Đông Nam Bộ chiếm khoảng 40% ngân sách quốc gia.
  • Thu hút đầu tư: Khu vực này thu hút hơn 40% tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của cả nước.
  • Vai trò của hạt nhân TP.HCM: Sau khi mở rộng địa giới không gian phát triển, TP.HCM có diện tích khoảng 6.770 km² với hơn 14 triệu dân, chiếm tới 23% GDP quốc gia.
  • Sức hút từ khu công nghiệp: Tính đến nay, các khu chế xuất (KCX), khu công nghiệp (KCN) và Khu Công nghệ cao TP.HCM đã thu hút hơn 5.200 dự án với tổng vốn đầu tư trên 75 tỉ USD (trong đó FDI chiếm 56 tỉ USD). Chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, lượng vốn thu hút đạt tới 1,95 tỉ USD.

Bên cạnh vai trò nội vùng, Đông Nam Bộ còn giữ nhiệm vụ lan tỏa mạnh mẽ đến Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long. Đặc biệt, Tây Ninh đóng vai trò là cửa ngõ kết nối Campuchia và các nước ASEAN với Biển Đông.

2. Nhận diện 2 điểm nghẽn lớn kìm hãm sự phát triển của Đông Nam Bộ

Dù sở hữu tiềm năng và quy mô kinh tế khổng lồ, vùng Đông Nam Bộ vẫn chịu nhiều hạn chế kéo dài. Tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026, hai điểm nghẽn lớn nhất được định hình rõ nét là: Hạ tầng giao thôngThể chế phát triển.

Điểm nghẽn 1: Hạ tầng giao thông liên vùng chưa đồng bộ

Hạ tầng giao thông kết nối giữa các tỉnh thành trong vùng dù đã được cải thiện nhưng vẫn chưa thể đáp ứng tốc độ phát triển công nghiệp và logistics.

Chẳng hạn, trục kết nối TP.HCM – Tây Ninh dù đã quy hoạch 11 tuyến giao thông liên vùng và đưa vào kế hoạch đầu tư công trung hạn, nhưng việc hoàn thiện đồng bộ toàn bộ hệ thống đòi hỏi một lộ trình dài hơi. Khi hệ thống đường sắt đô thị và đường sắt liên vùng quy mô hàng nghìn km chưa hoàn chỉnh, việc tối ưu không gian phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) vẫn gặp nhiều trở ngại.

Điểm nghẽn 2: Thể chế phát triển vùng và cơ chế chia sẻ rủi ro tín dụng

Mô hình tăng trưởng cũ dựa chủ yếu vào vốn, tài nguyên và mở rộng quy mô thô đang dần bộc lộ rõ những hạn chế. Vùng đang rất cần một cơ chế phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn để kích thích tính đổi mới sáng tạo.

Dưới góc nhìn tài chính, ông Nguyễn Đức Thái Hân (Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng ACB) chia sẻ, các tổ chức tín dụng rất cần một khung thể chế minh bạch, ổn định để yên tâm cấp vốn cho các dự án hạ tầng dài hạn. Bản chất nguồn vốn huy động của ngân hàng là ngắn và trung hạn, trong khi dự án hạ tầng cần vốn lớn, thời gian thu hồi dài và nhiều rủi ro pháp lý. Nếu thiếu cơ chế phân bổ và chia sẻ rủi ro rõ ràng giữa Nhà nước, chủ đầu tư và ngân hàng thì dòng vốn khổng lồ này sẽ rất khó khơi thông.

3. Giải pháp đột phá: Khơi thông nút thắt để Đông Nam Bộ “cất cánh”

Để hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng hai con số, đưa Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình, Đông Nam Bộ cần tiên phong đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học – công nghệ và năng suất lao động. Các chuyên gia tại diễn đàn đã hiến kế nhiều giải pháp trọng tâm:

Hoàn thiện thể chế đặc thù và tăng cường liên kết vùng

  • Xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM: Đổi mới tư duy với sự phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn để thành phố làm tốt vai trò hạt nhân dẫn dắt.
  • Phát triển theo hành lang kinh tế: Thay đổi tư duy phát triển biên giới từ “hành lang hành chính” sang “hành lang kinh tế”. Minh chứng từ hành lang kinh tế Tây Ninh liên kết TP.HCM – Đồng Nai đã thu hút gần 400.000 tỉ đồng vốn đầu tư (giai đoạn từ tháng 7/2023 đến năm 2025), cho thấy hiệu quả rõ rệt của sự liên kết đồng bộ.

Đa dạng hóa nguồn lực đầu tư hạ tầng và đổi mới tín dụng

  • Đẩy mạnh PPP và quỹ đất: Bên cạnh đầu tư công, cần nghiên cứu các cơ chế đổi mới như thanh toán bằng quỹ đất để thu hút mạnh mẽ nguồn lực từ các tập đoàn lớn (như Becamex) đầu tư vào các hệ sinh thái công nghiệp – đô thị quy mô lớn.
  • Đổi mới cách tiếp cận vốn của ngân hàng: Chuyển dịch từ thẩm định tài sản thế chấp hữu hình sang thẩm định dựa trên dữ liệu dòng tiền kinh doanh, dữ liệu thuế, hải quan và vị trí doanh nghiệp trong chuỗi giá trị. Đẩy mạnh mô hình hợp vốn giữa các ngân hàng để tài trợ các siêu dự án.
Giải pháp trọng tâmMục tiêu kỳ vọng
Ban hành Luật Đô thị đặc biệtTạo hành lý pháp lý đặc thù, tăng quyền tự quyết cho TP.HCM và vùng.
Phát triển hạ tầng đường sắt liên vùngTổ chức lại không gian đô thị theo mô hình TOD, giảm chi phí logistics.
Khung thể chế chia sẻ rủi ro tín dụngKhơi thông nguồn vốn dài hạn từ hệ thống ngân hàng vào hạ tầng.

Theo TS Trần Du Lịch, Đông Nam Bộ đang hội tụ những điều kiện phát triển mạnh mẽ chưa từng có: từ định hướng trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do cho đến siêu cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ. Khi hạ tầng giao thông và thể chế – hai điểm nghẽn lớn nhất – được tháo gỡ đồng bộ, đầu tàu Đông Nam Bộ chắc chắn sẽ tăng tốc, kéo theo sự phát triển bứt phá của toàn bộ nền kinh tế Việt Nam.